Stormvloedkering Ramspol: hoe de opblaasbare balgstuw bij Kampen het stormseizoen ingaat
Op dinsdag 6 oktober sluit Rijkswaterstaat de kering tussen Ketelmeer en Zwarte Meer als test. Hoe drie rubberen balgen een dam van 10 meter hoog vormen, en wat het grote onderhoud opleverde.
Op maandag 21 september 2026 kondigde Rijkswaterstaat aan dat het de stormvloedkering Ramspol op dinsdag 6 oktober als test sluit. Dat gebeurt elk jaar aan het begin van het stormseizoen. Specialisten controleren dan of alle systemen werken, zodat de kering klaar is als het water echt stijgt.
De kering ligt tussen het Ketelmeer en het Zwarte Meer, bij Kampen. Het is een opblaasbare dam: bij hoogwater sluit hij het Zwarte Meer af van het Ketelmeer. Zonder deze kering zouden volgens Rijkswaterstaat grote delen van de Noordoostpolder en Overijssel kunnen overstromen tijdens een zware noordwesterstorm.
Waarom het water hier opstuwt
Het gevaar komt uit het IJsselmeer. Bij harde wind of storm uit het noordwesten wordt water uit het IJsselmeer het Ketelmeer op geblazen. Dat gebeurt in een soort trechter: het opgestuwde water zoekt zijn weg naar het Zwarte Meer. Door daar op tijd een dam op te werpen, kan het water niet verder het Zwarte Meer in.
De kering sluit automatisch, legt Rijkswaterstaat uit. Meten de sensoren bij Ramspol een waterpeil van meer dan 50 centimeter boven NAP, en blijft het peil één minuut lang zo hoog, dan zet de computer de balgstuw in werking. Daarbij moet het water landinwaarts stromen. Krachtige pompen blazen dan in een uur 3,5 miljoen liter lucht en 3,5 miljoen liter water uit de vaargeul in de balgen. Rijkswaterstaat vergelijkt het beeld zelf met een reusachtige fietsband die uit het water oprijst. Schepen kunnen er dan niet meer door.
Dat is geen dagelijkse kost: de kering sluit volgens Rijkswaterstaat zo'n één à twee keer per jaar.
Drie balgen van rubberdoek
De kering bestaat uit drie balgen van zwaar, zeer sterk rubberdoek, elk ongeveer 80 meter lang. Opgeblazen vormen ze samen een barrière van ongeveer 10 meter hoog en 240 meter lang. Buiten een storm liggen de balgen gevouwen in betonnen bakken in de geul, en varen schepen er gewoon overheen.
Ramspol is de enige balgstuw ter wereld die als stormvloedkering dienstdoet. Sinds december 2002 staat de kering paraat. Voor dit type is volgens Rijkswaterstaat gekozen omdat anders zo'n 115 kilometer dijk had moeten worden opgehoogd. In 2014 nam Rijkswaterstaat het beheer over van het waterschap.
Groot onderhoud onder de waterlijn
De test van 6 oktober volgt kort op het grootste onderhoud sinds de kering in 2002 in gebruik ging, meldt Rijkswaterstaat. Op 8 september 2026 rondde Rijkswaterstaat het werk aan het geleiderolsysteem af, eerder dan gepland. Onder in elke balg zitten 80 geleiderollen. Die zorgen dat het doek na een sluiting netjes en zonder schade terugzakt en geplooid op de bodem komt te liggen. Na 24 jaar waren de lagers aan vervanging toe; in totaal zijn die van 240 rollen vernieuwd.
Het werk was bijzonder, schrijft Rijkswaterstaat. Eerst werd een balg met lucht opgeblazen en leeggepompt. Daarna konden monteurs erin, onder overdruk en onder de waterlijn, via een schacht en een luchtsluis. Tussen hen en het buitenwater zat een rubberdoek van ongeveer 1,6 centimeter dik. Elke geleiderol weegt met lagerhuizen en astappen zo'n 660 kilo. Omdat de waterveiligheid voorging, moesten de balgen tijdens het werk binnen 48 uur weer inzetbaar kunnen zijn.
De nieuwe geleiderollen moeten het naar verwachting zo'n 25 jaar volhouden. Het balgdoek is volgens Rijkswaterstaat in prima staat en gaat naar verwachting tot ongeveer 2042 mee.
Wie de test wil zien: volgens Rijkswaterstaat is de sluiting goed te volgen vanaf een uitkijkpunt onder de zuidkant van de Ramspolbrug, aan de Balgweg in Kampen, en aan de noordkant vanaf de dijk langs de Ramsgeul. Het terrein en het gebouw van de kering zijn niet toegankelijk. De sluiting begint rond 08.00 uur.
De kleine broer in de Roer
Een balgstuw bestaat ook in het klein. In Roermond werkt Waterschap Limburg van 21 september tot en met 16 oktober 2026 aan de balgstuw Hoge Bat in de Roer. Die stuw verdeelt het water van de Roer over de Hambeek en de Stedelijke Roer en is in totaal 57 meter lang. Het waterschap vervangt de twee rubberen membranen van elk 28,5 meter. Dat zijn zakken van rubber vol water: door ze bij te vullen of te laten leeglopen, houdt de stuw het water op de gewenste hoogte. Het waterschap werkt steeds aan één helft; de andere helft blijft het peil regelen.
Foto: Biezenvelden in het Zwarte Meer onder een strakblauwe lucht, maart 2012. Bij storm sluit de stormvloedkering Ramspol dit meer af van het Ketelmeer. Gouwenaar / Wikimedia Commons (CC0)