Olie op Zeeuwse stranden: wat zware stookolie is en hoe de kust weer schoon wordt
Van Westkapelle tot Vrouwenpolder, op Noord-Beveland en in Zeeuws-Vlaanderen spoelde olie aan. Wat voor olie dat is, wie het strand schoonmaakt en hoe lozingen op zee worden opgespoord.
Op woensdag 23 september 2026 waarschuwde de provincie Zeeland voor olie op meerdere stranden. Eerder was er al olie gevonden langs de Walcherse kust, van Westkapelle tot en met Vrouwenpolder. Inspecties van de provincie lieten dezelfde dag zien dat er ook kleine hoeveelheden olie lagen op Banjaard Badstrand op Noord-Beveland en bij de Verdronken Zwarte Polder in Zeeuws-Vlaanderen. De eerste meldingen kwamen de zaterdag ervoor uit Westkapelle.
Het gaat deels om zware stookolie, die vooral tussen aangespoeld wier ligt. Waar de olie vandaan komt, is volgens de provincie nog niet bekend.
Het advies van de provincie is eenvoudig: raak de olie niet aan en ruim hem niet zelf op. Houd kinderen en huisdieren uit de buurt, ook van wier met olie erin, en ga niet zwemmen waar olie of olieresten zichtbaar zijn. Olie op je huid haal je zo snel mogelijk weg, en daarna was je de huid met water en zeep.
Wat zware stookolie is
Stookolie komt uit de raffinage van aardolie. Er bestaan lichte en zware soorten; diesel geldt als een lichte stookolie. Zware stookolie is wat overblijft als lichtere brandstoffen zoals benzine en diesel eruit zijn gehaald. Ze is dik en stroperig, moet worden opgewarmd om te kunnen stromen en wordt door zeeschepen gebruikt als brandstof voor de motoren.
Hoe lang olie in zee blijft, hangt af van de soort. De internationale organisatie ITOPF deelt in haar uitleg over olierampen olie in naar hoe lang ze in zee blijft. Benzine, lichte diesel en kerosine verdampen snel en vragen zelden om opruimwerk. Stookolie hoort bij de zogeheten persistente olie: die valt langzaam uiteen en moet meestal worden opgeruimd. Zulke olie kan zich met water tot een emulsie mengen en dan lang op zee of op de kust blijven.
Rijkswaterstaat maakt hetzelfde onderscheid: een dunne olie die snel verdampt, gedraagt zich anders dan een zwaardere olie die amper verandert. Eenmaal op zee verandert olie onder invloed van zon, wind en golven, en de stroming neemt de vlek mee.
Een schoongemaakt strand is dus niet meteen klaar. Ook een strand dat al schoon is, kan de volgende dag weer olie krijgen: wind, stroming en getij brengen nieuwe resten aan, waarschuwt de provincie.
Wie het strand schoonmaakt
Op Walcheren ruimen Stichting Strandexploitatie Veere en Rijkswaterstaat de olie op, meldt de provincie. Zij controleren de stranden zelf, dus losse olievlekken hoef je niet te melden. De provincie houdt vooral de officiële zwemwaterlocaties in de gaten. Is daar aanleiding toe, dan komt ze met nieuwe informatie of een zwemadvies; de actuele stand staat op zwemwater.nl.
Rijkswaterstaat is als beheerder van de Noordzee verantwoordelijk voor het beperken van de gevolgen en het opruimen van gelekte olie. De dienst kan daarvoor absorptiemateriaal, oliekerende schermen, skimmers en veegsystemen inzetten. Wie de olie veroorzaakt, is volgens Rijkswaterstaat zelf verantwoordelijk. Is de vervuiler onbekend, dan neemt Rijkswaterstaat het over en gaat de rekening later alsnog naar de vervuiler.
Hoe een lozing op zee wordt opgespoord
Op zee begint het speurwerk in de ruimte. Het Europees Agentschap voor maritieme veiligheid EMSA spoort olievervuiling op met satellieten, meldt de Kustwacht. Is op de beelden een verstoring van het wateroppervlak te zien, dan krijgt de Kustwacht een melding. Zo'n verstoring kan ook door het weer komen. Daarom gaat het Kustwachtvliegtuig ter plaatse kijken. Rijkswaterstaat beoordeelt daarna hoe ernstig de vervuiling is en probeert de veroorzaker op te sporen voor vervolging.
Olie lozen is op de Noordzee al lang niet meer toegestaan. Volgens Ecomare en het Vlaams Instituut voor de Zee is iedere vorm van olielozing er sinds 1999 verboden. Onder het internationale MARPOL-verdrag geldt de Noordzee als bijzonder gebied. Schepen moeten hun olieresten in de haven afgeven. Omdat dat geld kost, vinden er volgens beide instellingen toch nog illegale lozingen plaats.
In een overzicht van Ecomare en het Vlaams Instituut voor de Zee staat dat het aantal waargenomen olielozingen op het Nederlandse deel van de Noordzee daalde van meer dan 600 per jaar in de jaren negentig tot ongeveer 300 per jaar. Een mission commander van Rijkswaterstaat aan boord van het Kustwachtvliegtuig vertelt in een video van de dienst uit 2022 hoe dat verschil er vanuit de lucht uitziet. Tien tot vijftien jaar geleden zag hij op een vlucht van vier uur nog acht tot twaalf olievlekken, zegt hij, en tegenwoordig niet meer.
Of de herkomst van deze olie wordt gevonden, is niet te zeggen. Op 23 september kon de provincie er nog niets over melden.
Foto: Het strand van Westkapelle op een heldere dag in april 2013, met links een vuurtoren aan de duinvoet en op zee een passerend vrachtschip. Wandelaars lopen langs de vloedlijn. Marc Ryckaert / Wikimedia Commons (CC BY 4.0)