Waarom herfstbladeren verkleuren voordat ze vallen
Geel en oranje zitten bijna het hele jaar in het blad. Je ziet ze pas als het groen vertrekt.
Een groen blad is een fabriek. Chlorofyl vangt zonlicht en helpt water en koolstofdioxide omzetten in suikers. Dat pigment weerkaatst groen licht; daarom oogt het blad groen. Andere kleurstoffen zitten er al in. Weeronline en NPO Kennis noemen die groep carotenoïden: gele tot oranje pigmenten die het blad in de zomer helpen beschermen tegen te fel licht. Zolang er volop bladgroen is, overstemt dat de rest. Rood tot paars komt vaak van anthocyanen, die sommige soorten extra aanmaken.
In de herfst worden de dagen korter. De boom heeft minder aan fotosynthese in het blad en haalt waardevolle stoffen terug naar tak en stam. Aan de voet van de bladsteel groeit een kurklaagje; de aanvoer stopt. Chlorofyl wordt afgebroken en de bouwstoffen worden opgeslagen. Dan worden de carotenoïden zichtbaar. Rood is de uitzondering: Weeronline noteert dat die kleur bij sommige soorten apart wordt gemaakt, waarschijnlijk als bescherming terwijl het blad nog nuttige stoffen teruggeeft. Bruin volgt later, als celwanden overblijven.
Het is dus geen verf die de herfst over het bos giet. Het is opruimen. NRC laat plantkundige Aart van Bel uitleggen dat lage temperatuur zonder harde vorst de pigmentvorming kan helpen, terwijl een warme, droge herfst de show dempt. Genetica van de soort blijft de hoofdlijn. Berk kan al vroeg verkleuren, beuk en eik later. Jij ziet een beukengoud dat er in juli al was, alleen toen nog onder een groene deken.
Als het blad ten slotte valt, is de boom klaar met dat seizoen. Onder een paar graden nemen wortels minder makkelijk water op; bladeren zouden blijven verdampen. Door ze los te laten spaart de boom vocht. De kleur was het zichtbare deel van een stille verhuizing.
De afbraak van bladgroen gaat niet overal even snel.
Even anders kijken
Carotenoïden zitten het hele groeiseizoen in het blad; ze worden pas dominant als chlorofyl verdwijnt.
Houd een geel beukenblad tegen het licht: de nerven blijven soms langer groen.