Waarom duinen drinkwater bewaren
Onder het zand van de Hollandse kust ligt zoet water op zout water. Drinkwaterbedrijven gebruiken die bel als filter én als voorraad.
Aan de kust is grondwater van nature vaak te zout voor de kraan. Onder de duinen is dat anders. Regen die eeuwenlang infiltreerde, vormde een zoetwaterbel die op het zwaardere zoute grondwater drijft. Waternet, PWN en Dunea winnen daar drinkwater. De bel alleen is te klein voor de Randstad. Daarom pompen ze voorgezuiverd rivierwater de duinen in: uit het Lekkanaal, het IJsselmeer of de Afgedamde Maas.
In infiltratiegeulen zakt dat water door het zand. Bacteriën en virussen redden het slecht zonder zuurstof en voedsel in die lange passage. Hoe lang die reis duurt, verschilt per winning. PWN spreekt bij Castricum en Heemskerk van weken, daarna oppompen en nazuiveren. Waternet laat water in de Amsterdamse Waterleidingduinen gemiddeld maanden onderweg zijn: de folder noemt een minimum van zestig dagen en een gemiddelde van negentig, met een strategische voorraad van twee tot drie maanden. Dat is geen landelijk gemiddelde. Het is de klok van díe duinen.
De duinen zijn dus geen siervijver. Ze zijn een langzaam zandfilter tussen rivier en kraan. Eerder ging het mis door alleen te onttrekken. Tot midden twintigste eeuw pompte men natuurlijk duinwater omhoog. De bel slonk, valleien verdroogden. Sinds de infiltratie geldt grofweg: wat eruit gaat, gaat erin. PWN zegt dat onttrekking en infiltratie in balans zijn gehouden om natuur en voorraad te beschermen. De natte duinvalleien herstelden deels.
Voor jou als wandelaar in de Amsterdamse Waterleidingduinen of bij Castricum zijn de langgerekte plassen geen willekeurig ven. Het is rivierwater dat onderweg is. Drink niet uit de geul; het is nog geen kraanwater. Maar het landschap dat je doorkruist, is tegelijk een van de stilste onderdelen van de drinkwatermachine.
De duinen bewaren water omdat zand traag is en zoet lichter dan zout. Die twee eigenschappen maken van een kuststrook een voorraadkast.
Even anders kijken
PWN laat duinwater in weken passeren; Waternet rekent in dezelfde duinstrook eerder in maanden.
Zoek in een waterleidingsduin de smalle, rechte infiltratiegeulen op het hoge zand: daar begint de ondergrondse reis.