Nazomer eind september: waar de warmte vandaan komt en wat de Noordzee ermee doet
Na een koele donderdag verwachten weerdiensten dagen van 20 graden of meer. Wat een nazomer is, hoe de warme lucht ons bereikt en waarom de Noordzee pas in augustus het warmst is.
Donderdag 24 september 2026 is een koele dag. Weeronline noemde die donderdag in een bericht van 23 september de koelste dag van de week, met van noord naar zuid 16 tot 19 graden. Daarna draait het weer. Voor vrijdag 25 september verwacht het KNMI volop zon en maxima van 20 graden in het noorden tot plaatselijk 24 graden in het zuidwesten. Ook het weekeinde blijft volgens het KNMI zonnig en droog, en vanaf maandag wordt het (zeer) warm voor de tijd van het jaar.
Hoe lang het duurt, is minder zeker. Volgens Weeronline kan het op zondag in het binnenland plaatselijk 25 graden worden. Enkele scenario's laten rond de maandwisseling zelfs op grote schaal ruim meer dan 25 graden zien, al is de onzekerheid dan groot. Het KNMI geeft voor 1 tot en met 8 oktober 60 procent kans op overwegend droog en zonnig weer met temperaturen boven normaal, en 40 procent kans op wisselvalliger weer met normale temperaturen.
Wat een nazomer is
Meteorologen laten de herfst op 1 september beginnen. Een zonnige periode met hoge temperaturen daarna heet nazomerweer, legt Weer.nl uit. Zulk weer kan zich nog tot half november aandienen, terwijl de middagen tussen september en eind november gemiddeld afkoelen van ongeveer 20 naar 10 graden.
Zo'n periode heeft veel namen. Een zomerse periode rond 29 september heet een sint-michielszomer, begin oktober spreekt men van een kranenzomer. In Nederland spreken we bij warm en zonnig najaarsweer ook van een oudewijvenzomer.
Waar de warmte vandaan komt
Aanhoudend zomers weer ontstaat als hogedrukgebieden blijven liggen en de weg blokkeren voor depressies van de oceaan, legt het KNMI uit. Verschuift zo'n hogedrukgebied naar Midden-Europa, dan draait de wind naar zuidoost tot zuid en wordt het warmer. Dat past bij de verwachting van Weeronline: vanaf vrijdag waait het uit het zuiden en stroomt er warme lucht uit Zuid-Europa binnen.
Het contrast met de nacht ervoor is groot. In de nacht naar vrijdag klaart het op en valt de wind weg. Weeronline verwacht dat het tot ongeveer negen uur 's ochtends op de meeste plaatsen kouder is dan 10 graden, en in het binnenland kan het plaatselijk aan de grond vriezen. In het oosten en noordoosten kan het volgens het KNMI afkoelen tot 5 graden, aan de kust blijft het rond 10 graden.
De Noordzee als warmtebatterij
Dat de kust er warmer afkomt, past bij wat het KNMI over de zee schrijft. Het instituut beschrijft de Noordzee als een warmtebatterij. In de zomer vangt het zeewater zonne-energie op en houdt die als warmte vast. Omdat water veel warmte kan vasthouden en golven en wind die warmte over tientallen meters diepte mengen, is de Noordzee niet in juni het warmst, als de zon het hoogst staat, maar pas in augustus.
Aan de kust loopt de zeetemperatuur volgens het KNMI op van minder dan 2 graden in februari tot meer dan 20 graden in augustus. De zee warmt in voorjaar en zomer trager op dan het land, maar koelt in herfst en winter ook veel trager af. In oktober is de Noordzee gemiddeld 4 graden warmer dan het land. Die opgeslagen warmte geeft de zee in de winter weer af, en dat zorgt voor milde winters.
Er is ook een keerzijde. Bij westenwind levert het warme zeewater de brandstof voor buien, vooral aan de kust. In de herfstmaanden valt daar tot 40 procent meer neerslag dan gemiddeld in het land, meldt het KNMI.
De batterij wordt voller. In de afgelopen 40 jaar is de Noordzee volgens het KNMI ongeveer 1,7 graad warmer geworden, voor de Nederlandse kust zo'n 0,4 graad per tien jaar. En de zomer van 2026 was volgens het KNMI met gemiddeld 19,3 graden tegen 17,5 normaal de warmste sinds het begin van de metingen in 1901. De Europese klimaatdienst Copernicus noemt deze zomer de warmste ooit gemeten in West-Europa.
Foto: Het strand van Scheveningen op een zonnige, heiige ochtend in mei 2019, met rechts de havenhoofden en het rood-witte havenlicht. Een paar wandelaars lopen langs de vloedlijn. Paul van de Velde from Netherlands / Wikimedia Commons (CC BY 2.0)