Stationsklokken: hoe de trein Nederland dezelfde tijd gaf
Toen steden nog hun eigen lokale tijd gebruikten, was een afspraak verderop minder eenvoudig dan nu. De trein maakte een gemeenschappelijke klok dringend nodig.
Zonnetijd loopt in het oosten voor op het westen. Dat was onschuldig tot dienstregelingen kilometers overbrugden. Het Algemeen Reglement voor de spoorwegdiensten eiste op elk station een uurwerk. In 1866 moesten alle stations en dienstregelingen de middelbare tijd van Amsterdam volgen. Internationaal won Greenwich. In 1892 gingen Nederlandse spoorwegen en telegraaf wettelijk over op die West-Europese tijd. De rest van het land bleef vaak Amsterdamse of lokale tijd houden. Reizigers kenden het verschil als spoortijd. Een reiziger bij Venlo beschreef drie klokken op één middag: Duitse tijd, spoortijd, torentijd.
Op 1 mei 1909 maakte de Wet eenheid van tijd de Amsterdamse tijd nationaal. Stations kregen moederklokken en telegraafpulsen, zodat de chef niet elke wijzer zelf hoefde te zetten. In mei 1940 voerde de bezetter de Midden-Europese tijd in. De gezamenlijke tijd bleef; alleen de meridiaan schoof.
De perronklok maakte afspraken over aankomst en vertrek mogelijk. Wie vandaag naar de wijzers kijkt, ziet een vanzelfsprekend hulpmiddel. Daarachter schuilt de overgang van lokale tijd naar een tijd die een heel netwerk kon delen.
Zoek op een historisch station de plek van de moederklok of de zichtbare perronklokken in één lijn.