Marker Wadden in het najaar: de laatste vaarweken naar de eilanden achter de Houtribdijk

Wie dit jaar nog naar Marker Wadden wil, moet niet te lang wachten. Het laatste vaarweekend van het seizoen is op 31 oktober en 1 november, schrijft Natuurmonumenten. Dan geven Janna, 3 Violas en Ruben Hein akoestische concerten in het eilandpaviljoen. Het vaarseizoen loopt van eind maart tot begin november; volgens de vaartijden vertrekt de veerboot uit de Bataviahaven in Lelystad om 10.00 uur, terug om 14.00 uur, en om 13.00 uur, terug om 17.00 uur. De overtocht duurt ongeveer drie kwartier en je bent ruim drie uur op het eiland.

Eilanden van slib

Marker Wadden is een groep natuureilanden midden in het Markermeer, opgebouwd uit zand, klei en slib dat uit het meer zelf komt. Natuurmonumenten legde ze aan samen met Rijkswaterstaat en Boskalis, tussen 2016 en 2021. Het project moet de natuur van het Markermeer herstellen. Volgens Natuurmonumenten maakte de dijk tussen Enkhuizen en Lelystad van het Markermeer een stilstaand meer: de natuurlijke beweging viel weg, en daarmee veel van het leven in en rond het water. Het slib kwam niet meer tot rust. Achter de eilanden, uit de wind, kan het weer naar de bodem zakken. Het water wordt daar helder, en daar hebben planten, vissen en vogels baat bij.

Bouwen met zoveel slib was nieuw, en dat merk je. Natuurmonumenten meldde in februari dat stormen, samen met hoog water, de laatste jaren schade hadden aangericht aan oevers en stranden. Ook was het opgespoten slib op een aantal plekken in het moeras verder of sneller weggezakt dan gedacht. In dat bericht van 23 februari stond dat Boskalis die winter bezig was nieuw zand op de stranden te spuiten en moerasgebieden met slib op te hogen; volgens de planning zou het werk in maart klaar zijn.

De dijk zonder polder

De dijk aan de horizon is de Houtribdijk, ook Markerwaarddijk genoemd: een 26 kilometer lange dam tussen Lelystad en Enkhuizen. Hij werd volgens Rijkswaterstaat tussen 1963 en 1976 aangelegd, vanuit twee kanten tegelijk, tot op 4 september 1975 het laatste gat werd gedicht. Zo ontstond het Markermeer. De dijk was bedoeld als rand van een nieuwe polder, de Markerwaard. Volgens Rijkswaterstaat is die polder er nooit gekomen omdat hij nadelig zou uitpakken voor de natuur eromheen. Omdat hij aan beide kanten water heeft, is hij technisch gezien een dam.

Over de dam loopt de N307. Vanaf 21 oktober mogen daar geen voertuigen meer rijden die zwaarder zijn dan 15 ton of meer dan 7,3 ton op één as hebben. De beweegbare bruggen bij de Houtribsluizen bij Lelystad vertonen scheurvorming in onderdelen van de staalconstructie, en de vaste bruggen zijn verouderd, meldt Rijkswaterstaat. Personenauto's, hulpdiensten en bestelbussen kunnen de route blijven gebruiken. Rijkswaterstaat houdt er rekening mee dat de maatregel jaren kan blijven gelden.

Spitsuur voor vogels

In het najaar is het volgens Natuurmonumenten "echt spitsuur" op Marker Wadden. Terwijl de laatste blauwborsten naar het zuiden trekken, strijken er trekvogels uit Scandinavië neer, onder meer koperwieken, zanglijsters en kramsvogels; sommige blijven maar een dag om bij te tanken. Op baardmannetjes maak je een goede kans, want zij brengen de winter in Nederland door. Met wat geluk zijn er ook al sneeuwgorzen, de eerste wintergasten uit het noorden. Vanuit kijkhut Lepelaar, op 3,5 meter hoogte, zie je de vogels die in voor- en najaar op het eiland neerstrijken om te eten.

De lepelaar zelf is sinds dit jaar ook broedvogel. In juni meldde Natuurmonumenten dat op dronebeelden minimaal drie nesten op de grond waren gezien, tussen de grote meeuwen. Vooral in de nazomer kunnen er volgens Natuurmonumenten meer dan honderd lepelaars verblijven.

Twee routes laten het eiland zien: de Kustroute van ongeveer 7 kilometer langs de buitenrand, en de Vogelvluchtroute van ruim 3 kilometer langs de slibvelden. Uitkijktoren De Steltloper is het hoogste punt; bij helder weer kijk je volgens Natuurmonumenten tot Enkhuizen en Almere.

Praktische informatie & handige links

• Veerboot: vertrek Bataviahaven 1, Lelystad. Retour € 29,50; leden van Natuurmonumenten € 20,50; kinderen van 4 tot en met 12 jaar € 12,75; tot en met 3 jaar gratis. Kaartjes vooraf online, voor een vaste heen- en terugvaart. Honden mogen niet mee op de veerdienst. Zie boot naar Marker Wadden.
• Excursie: bij het ticket te boeken, 1,5 uur, € 10 per persoon (leden € 7).
• Eilandpaviljoen: van april tot en met oktober dagelijks open, ruwweg van 11.00 tot 17.00 uur. Op het eiland betaal je alleen met pin of creditcard.
• Vogels per seizoen: vogels kijken op Marker Wadden.
• Houtribdijk en N307: Rijkswaterstaat over de gewichtsbeperking.