Paddenstoelen in oktober: waarom ze in de herfst massaal opkomen
De herfst is het paddenstoelenseizoen, want vocht en een nog zachte bodem zijn precies wat schimmels nodig hebben. Wat je boven de grond ziet, is slechts een klein deel van het organisme.
Redactie Holland Magazine · 3 oktober 2026
Van vrijdag 2 tot en met zondag 4 oktober 2026 komen paddenstoelenkenners samen op Landgoed De Biestheuvel in Hoogeloon, voor het werkweekend van de Nederlandse Mycologische Vereniging. Het weekend is volgens de vereniging volgeboekt; er staat een reservelijst. Het tijdstip is geen toeval, want oktober is de maand waarin je in bos, heide en gazon opeens overal paddenstoelen ziet. Waarom eigenlijk nu?
Een vrucht van iets wat je niet ziet
Een paddenstoel is het deel van een schimmel dat we kunnen zien. Paddenstoelen zijn de vruchtlichamen van schimmels, schrijft Staatsbosbeheer, en ze ontstaan uit schimmeldraden, het mycelium, dat in de grond, tussen bladeren of in hout groeit. Natuurmonumenten-ecoloog Roel Douwes noemt het grootste deel van het organisme de zwamvlok en zegt dat die meestal ondergronds zit. De paddenstoel zou je volgens hem kunnen zien als de vrucht daarvan.
In de paddenstoel worden sporen gevormd, bedoeld voor de voortplanting, vertelt Douwes. Dat gaat vaak met miljoenen tegelijk, zodat de sporen overal in de lucht aanwezig zijn. Het is dus vooral een kwestie van wachten op de juiste omstandigheden.
Na de herfst lijkt alles weg, maar zo is het niet. Als de herfst voorbij is en ze niet meer zichtbaar zijn, blijft de schimmel volgens IVN gewoon in de bodem aanwezig, als een netwerk van draden. Hij valt alleen minder op.
Water en warmte
De timing heeft te maken met vocht. Paddenstoelen groeien volgens Douwes niet door celvermeerdering, zoals de meeste organismen, maar door celstrekking: de cellen nemen snel water op. Daarom zie je ze vooral in de herfst, als het vaak regent en de temperatuur nog redelijk hoog is. Vochtig en warm, daar houden schimmels van.
IVN beschrijft het zo: in de herfst is de grond vaak nog warm, de temperatuur relatief hoog en valt er doorgaans veel regen. Staatsbosbeheer voegt eraan toe dat vocht en microklimaat dan wel precies goed moeten zijn, en dat dat in de herfst vaak zo is.
Dat betekent ook dat het seizoen niet vastligt op de kalender. Na een lange droge periode laten paddenstoelen zich weinig zien, zegt IVN: ze wachten dan op regen om in grote aantallen tevoorschijn te komen. Ook de paddenstoelen op hout blijven achter als de stammen zijn uitgedroogd.
Meer dan een mooi plaatje
Nederland telt volgens Natuurmonumenten meer dan 5.000 soorten paddenstoelen. Ze zijn ook van belang voor het bos. Paddenstoelen die dood hout, naalden en bladeren afbreken, geven voedingsstoffen terug aan de bodem. Dat is een van de belangrijkste taken, aldus Natuurmonumenten. Staatsbosbeheer beschrijft hoe bomen met sommige schimmels ruilen: de schimmel levert voedingsstoffen en water, de boom geeft suikers terug.
Het gaat niet met alle soorten even goed. Veel soorten zijn zeldzamer geworden, vooral door vermesting met stikstof, maar ook verdroging speelt een rol, zegt Douwes. Meer dan 1.500 van de ongeveer 5.000 soorten staan op de Rode Lijst. Wie in de tuin iets wil doen, kan volgens Natuurmonumenten blad, takjes en stengels laten liggen en een stapel hout neerleggen op een vochtige, schaduwrijke plek.
Een waarschuwing hoort erbij: wie paddenstoelen verzamelt om te eten, moet goed oppassen, want verwisseling van eetbare en giftige soorten is volgens Natuurmonumenten een groot risico.
Even anders kijken
Heksenkringen werden vroeger gezien als de plekken waar heksen 's nachts dansten, schrijft Natuurmonumenten. Omdat het plotselinge verschijnen en snelle verdwijnen van paddenstoelen niet goed werd begrepen, was de stap naar de duivel snel gemaakt. Nu weten we beter: paddenstoelen zijn de vruchtlichamen van schimmels. Het mysterie is niet verdwenen, alleen verplaatst. Het meeste van het organisme zie je nog steeds niet. Wie in oktober een paddenstoel ziet, kijkt naar een kort moment van een leven dat zich verder onder de grond afspeelt.
