Dierendag 4 oktober: Franciscus van Assisi en het ontstaan van Werelddierendag
Op zondag 4 oktober 2026 is het weer Dierendag. De datum is de feestdag van Franciscus van Assisi, maar de dag zelf begon in 1925 in Berlijn, en toen nog in maart.
Redactie Holland Magazine · 3 oktober 2026
Op zondag 4 oktober 2026 is het Dierendag. De dag is ouder dan het cadeautje voor de huisdieren en begon met een heel ander doel. Wie wil weten waarom het juist 4 oktober is, komt uit bij een middeleeuwse heilige en een Duitse tijdschriftuitgever.
De heilige van de dieren
Franciscus werd volgens IsGeschiedenis in 1181 of 1182 geboren in Assisi. Hij leefde in armoede, trok rond en stichtte de franciscanenorde. Hij stierf op 3 oktober 1226, en in 1228 verklaarde de katholieke kerk hem heilig. Binnen de katholieke kerk is 4 oktober zijn feestdag, schrijft het geschiedenisplatform Historiek.
Waarom juist Franciscus? Hij beschouwde alle schepsels in de natuur als zijn broeders en zusters, schrijft IsGeschiedenis, en daarover gaan verhalen die nog altijd worden verteld. Het bekendste is dat hij preekte voor vogels die verstomden en dicht om hem heen gingen zitten. Een ander verhaal speelt in Gubbio, waar hij een gevreesde wolf zou hebben toegesproken. Het zijn overleveringen, geen verslagen van ooggetuigen, maar ze maakten hem tot beschermheilige van de dieren.
Lucepedia beschrijft hem als de stichter van de franciscanenorde en als iemand die bekendstaat om zijn eerbied voor de schepping. Ook zijn eigen woorden dragen die gedachte. In het Zonnelied, een beroemde tekst van Franciscus, worden maan, zon en de elementen aangesproken als broeder en zuster, noteert het katholieke kennisplatform Lucepedia. Zuster aarde is daarin ook moeder.
Berlijn, 1925
De dierendag zelf is een twintigste-eeuws idee. Het kwam van Heinrich Zimmermann, schrijver en uitgever van het Duitse tijdschrift Mensch und Hund, meldt de organisatie World Animal Day. Hij organiseerde op 24 maart 1925 de eerste viering in Berlijn, waar volgens die organisatie meer dan 5.000 mensen op afkwamen.
Zimmermann promootte het idee zelf in zijn eigen tijdschrift, en de beweging groeide volgens IsGeschiedenis ook internationaal. Het was dus geen oud kerkelijk feest. Sinds 1929 valt de dag op 4 oktober, schrijft IsGeschiedenis. In 1931 kwam in Florence een internationaal congres van dierenbeschermingsorganisaties bijeen. Daar deed Zimmermann het voorstel om 4 oktober wereldwijd tot dierendag te maken. Het congres ging unaniem akkoord.
Opvallend is wat die eerste vieringen waren. Het ging volgens IsGeschiedenis niet om het verwennen van huisdieren, maar om actiedagen waarop aan mensen werd gevraagd beter om te gaan met dieren en met het milieu om hen heen. Het cadeautje voor de huisdieren kwam later.
Wie de dag nu draagt
Sinds 2003 is de Britse welzijnsorganisatie Naturewatch Foundation de drijvende kracht erachter. Ze lanceerde dat jaar de website van World Animal Day en startte in 2007 een ambassadeursprogramma. Volgens de organisatie zelf helpen inmiddels meer dan 90 ambassadeurs de dag bekend te maken in meer dan 70 landen. Het doel is volgens World Animal Day dierenwelzijn wereldwijd te verbeteren en de status van dieren te verhogen.
Voor wie op zondag 4 oktober iets wil doen, is dat een mooie maat. Een groot gebaar is niet nodig, want de dag zoals Zimmermann hem bedoelde ging over de manier waarop mensen met dieren omgaan, niet over de hoogte van het cadeau. Het hoeft niet groot te zijn: aandacht voor de dieren om je heen is precies waarmee Zimmermann in 1925 begon.
Even anders kijken
Dierendag lijkt een dag voor de huiskat, maar begon als een oproep. Een tijdschriftuitgever bracht in Berlijn ruim vijfduizend mensen bijeen voor de dieren, en sinds 1929 valt zijn dag op de feestdag van een middeleeuwse heilige. De data lopen dwars door elkaar: een viering in maart, een heiligenfeest in oktober, een congres in Florence. Misschien is dat het mooiste aan de dag. Hij hoort niemand toe, en dus kun je hem zelf invullen: met een extra koekje, een wandeling door het weiland of gewoon een minuut stilte voor het dier dat je dagelijks ziet.
