Zuid-Holland · Stad & streek
Het water dat Leiden bevrijdde, bleef op het land achter
Op 3 oktober viert Leiden zijn bevrijding uit 1574. Buiten de stadsmuren vertelt dezelfde gebeurtenis een ander verhaal: dat van boeren die hun land onder water zagen verdwijnen.
Water hield een vijand doorgaans buiten. Bij het ontzet van Leiden moest het juist naar binnen: over dijken, door polders en tot bij de belegerde stad. De Spaanse troepen probeerden Leiden uit te hongeren. Willem van Oranje koos in de zomer van 1574 voor een riskante tegenzet. Ondergelopen land kon de belegeraars hinderen en schepen met hulp dichter bij de stad brengen.
Dat was geen kwestie van een dijk openen en afwachten. De polders bij Leiden lagen hoger dan gebieden verder zuidwaarts. Water verspreidde zich moeizaam; het stelsel van dijken dat overstromingen moest begrenzen, werkte ook nu. Soms werden doorgebroken dijken bovendien weer dichtgemaakt. De bevrijding hing dus mede af van een landschap dat zich lastig liet sturen.
Twee kanten van dezelfde bevrijding
Op 3 oktober 1574 bereikte de geuzenvloot Leiden. Voor de stad eindigde het beleg. Voor het Rijnlandse platteland begon het herstel. Zout water had akkers aangetast, terwijl dijken, molens en wegen gerepareerd moesten worden. De regionale Canon van Alphen aan den Rijn beschrijft die schade als de keerzijde van het bekende bevrijdingsverhaal.
Het verschil zit in waar je staat. Vanuit de stad was het water de weg waarlangs hulp kwam. Vanuit een boerenbedrijf kon hetzelfde water het einde van een bruikbaar stuk land betekenen. Beide ervaringen horen bij Leidens Ontzet.
Waarom de stad blijft vieren
De jaarlijkse viering herinnert aan het einde van de honger en de herwonnen vrijheid. Haring en wittebrood, herdenken en samen feestvieren verbinden het historische verhaal met het leven van de huidige stad. De 3 October Vereeniging organiseert de viering sinds haar oprichting in 1886. Leidens Ontzet staat ook in de Inventaris Immaterieel Erfgoed Nederland.
Dat maakt 3 oktober meer dan een datum uit een geschiedenisboek. Een stad geeft haar verleden telkens opnieuw een plek aan tafel en op straat. Wie daarbij ook naar het omringende land kijkt, ziet waarom een overwinning zelden voor iedereen hetzelfde betekent.