Harderwijk loopt van Vischpoort naar Wolderwijd
De oude stadspoort, de havens en de nieuwe waterkant laten zien hoe Harderwijk zijn blik op het water bleef richten.
Aan de Vischpoort is te zien hoe dicht de oude stad en de vroegere waterkant van Harderwijk bij elkaar liggen. De bakstenen poort met een kustlicht erboven markeerde ooit de toegang vanaf de Zuiderzee. Een wandeling kan hier beginnen en langs de haven en de Vischmarkt doorlopen naar de boulevard. Daar ligt nu het Wolderwijd, niet het Veluwemeer dat in beschrijvingen van de streek gemakkelijk met Harderwijk wordt verbonden. Rijkswaterstaat onderscheidt beide als afzonderlijke randmeren. Die kleine geografische precisie verklaart een deel van de stadsgeschiedenis: haar relatie met het water is gebleven, maar het water zelf veranderde.
De gemeente beschrijft Harderwijk als Hanzestad sinds 1252. Zij noemt de Vischpoort en de Smeepoort als herkenbare historische gebouwen in de binnenstad. De Vischpoort verdient een langere stop. Volgens Heerlijk Harderwijk had de stad ooit vijf poorten, waarvan er aan de zeezijde twee stonden. Alleen de Vischpoort bleef behouden. Vissers, handelaren en reizigers gingen hier de stad in en uit. Het monument is daardoor meer dan een fotogenieke ingang: het geeft aan waar de ommuurde stad zich naar de toenmalige zee opende.
Boven de poort kwam in 1851 een kustlicht dat de scheepvaart op de Zuiderzee hielp. Het gebouw diende vervolgens ook als woning van de vuurtorenwachter. Wie er nu onderdoor loopt, ziet dus een middeleeuwse stadspoort met een negentiende-eeuwse toevoeging. Binnen wacht de Vischmarkt, die door de lokale bezoekersorganisatie samen met de boulevard en de havens als kern van de stad wordt genoemd. Zo is een route van poort naar plein niet alleen een korte wandeling, maar ook een overgang van het waterverkeer naar het stratenleven van de oude binnenstad.
Het water aan de huidige boulevard heet Wolderwijd. Rijkswaterstaat legt uit dat dit randmeer in 1967 ontstond door de inpoldering van Zuid-Flevoland. Het Veluwemeer behoort eveneens tot de reeks randmeren, maar is een ander water. Voor een bezoeker heeft dat geen ingewikkelde kaartstudie nodig: kijk vanaf de boulevard over het Wolderwijd en bedenk dat schepen bij de Vischpoort vroeger op de Zuiderzee voeren. De veranderde kustlijn is in Harderwijk geen abstract verhaal, omdat de oude toegangspoort en de nieuwe oever allebei in een stadswandeling passen.
Rond de binnenstad liggen volgens Heerlijk Harderwijk drie havens: de Vissershaven, de Stadshaven en de Strandhaven. De organisatie noemt ze op loopafstand van de boulevard en de Vischmarkt. De gemeente beschrijft daarnaast het Waterfront als een nieuwbouwwijk tegen de binnenstad aan, met onder meer een jachthaven, passantenhaven en stadsstrand. Het is de hedendaagse kant van dezelfde wateroriëntatie. Begin bij de oude haven, volg de kade en kijk ook naar de nieuwe bebouwing: de wandeling laat niet één bewaard stadsbeeld zien, maar een stad die zich opnieuw naar het water heeft ingericht.
Aan de boulevard ligt ook het Dolfinarium, op loopafstand van de binnenstad, aldus Heerlijk Harderwijk. De bezoekersorganisatie noemt onder meer dolfijnen, zeeleeuwen, zeehonden en walrussen, plus een onderwaterruimte. Voor gezinnen kan het park een afzonderlijk onderdeel van een dag in de stad zijn. De openingstijden wisselen echter per seizoen. Wie voor dinsdag 13 oktober een bezoek plant, moet de actuele kalender van het park raadplegen; de stadswandeling langs poort, plein en water is niet van die opening afhankelijk.
Harderwijk laat zich zo in twee richtingen lezen. Draai bij de Vischpoort naar de Vischmarkt en de historische binnenstad, of ga langs de havens naar het Wolderwijd en het Waterfront. De poort herinnert aan de tijd van handel en scheepvaart op de Zuiderzee, terwijl de boulevard het huidige randmeer als decor heeft. Dat maakt een herfstwandeling overzichtelijk: je hoeft geen lange route of volledig programma af te werken om te zien hoe stadspoort, plein en oever op elkaar aansluiten.