Heidebeheer met schapen: de kudde als maaier
Paarse heide blijft alleen open als iets de opslag eet. Op veel Nederlandse zandgronden is dat nog steeds een schaap.
Heide is een cultuurlandschap. Zonder beheer slaat bos in en verdwijnen soorten die van open, schrale grond leven. Schapen houden jonge bomen kort, houden de vegetatie gevarieerd en slepen zaden mee in hun vacht. Hun mest voedt mestkevers. Alterra beschreef dat gescheperde kuddes — met herder — vooral dienen om herstelde heide te onderhouden, niet om zwaar vergrast pijpenstrootje in één seizoen weg te werken. Beheerders kiezen rassen die bij het zand horen: Veluws, Drents, Kempisch heideschaap. Op de Brabantse Wal zetten Kempische schapen pijpenstrootje terug dat van stikstof groeit en brandbaar wordt.
Begrazing is geen knop die je oneindig harder zet. Te hoge jaarronde druk kan nectarplanten slopen. Ook te weinig of verkeerd geplande begrazing kan de vegetatie veranderen. Het effect hangt af van het terrein, het seizoen en de dieren. Machinaal maaien is een alternatief, maar mist de mest en de zaadverspreiding. De herder bepaalt waar de druk ligt. De heide bepaalt of het werkt.
Als je een kudde ziet, kijk dan naar wat níét hoog opschiet. Dat is het beheer. Actuele toegang tot terreinen hoort bij de beheerder; een kudde is geen uitnodiging om dwars door het raster te lopen.
Schapen verspreiden zaden in hun vacht; de kudde is daarmee ook een rijdende zadenbank.