HOLLANDMagazine
Nederlands

Overijssel

Zwartewaterland

Hasselt met de Stephanuskerk aan het Zwarte Water
Hasselt met de Stephanuskerk aan het Zwarte Water · Foto: Gouwenaar / Wikimedia Commons, CC0

Zwartewaterland ligt in het noordwesten van Overijssel, rond het Zwarte Water. De gemeente ontstond in 2001 uit Genemuiden, Zwartsluis en Hasselt. Op 1 januari 2026 woonden er 23.737 mensen op 87,86 vierkante kilometer, waarvan 82,49 land en 5,37 water. Genemuiden is de grootste kern met 10.485 inwoners in 2023, gevolgd door Hasselt met 7.735 en Zwartsluis met 4.955. Hasselt is het bestuurscentrum.

Hasselt is een Hanzestad met een beschermd stadsgezicht en een grachtengordel. Zwartsluis, dat in 1398 voor het eerst als haven wordt genoemd, heeft Museum Schoonewelle. Genemuiden groeide van biezenmatten uit tot tapijtstad en heeft een eigen Tapijtmuseum. Het Zwarte Water zelf is een natuurgebied dat je vooral vanaf de dijken ziet.

In november en december zijn Museum Schoonewelle en het Tapijtmuseum open en is het Van Stolkspark in Hasselt vrij toegankelijk. Het Tapijtmuseum is van 24 december 2026 tot en met 4 januari 2027 gesloten.

Zien en doen

Hanzestad Hasselt

Hasselt kreeg rond 1252 stadsrechten van de bisschop van Utrecht en wordt in 1367 voor het eerst als lid van de Hanze genoemd. De kern is beschermd stadsgezicht. De grachtengordel bestaat uit de Baangracht, Heerengracht, Prinsengracht en Brouwersgracht. De Vispoort stamt uit de 14e eeuw en de Stenendijk is de laatste gemetselde zeewering van Nederland.

De Sint-Stephanuskerk in Hasselt
De Sint-Stephanuskerk in Hasselt · Foto: Gouwenaar / Wikimedia Commons, Public domain

Grote of Stephanuskerk, Hasselt

De Grote of Stephanuskerk aan de Markt in Hasselt werd in 1497 voltooid en domineert het aanzicht van de stad. De kerk staat bekend om haar akoestiek en het orgel van Rudolph Knol. Ze is van april tot half oktober geopend op dinsdag en donderdag van 14.00 tot 15.30 uur. De toegang is gratis.

Tapijtmuseum Genemuiden

Het Tapijtmuseum aan de Fabrieksstraat 2 in Genemuiden vertelt het verhaal van de tapijtindustrie, van biezenmatten tot moderne vloerbedekking. Het museum zit in monumentale fabriekspanden. In de Machinehal staan vier weefmachines, sommige bijna 100 jaar oud, die regelmatig in werking worden gezet. Het museum is van dinsdag tot en met zaterdag van 13.00 tot 17.00 uur open.

Museum Schoonewelle, Zwartsluis

Museum Schoonewelle aan de Handelskade 25 in Zwartsluis is een museum voor natuur en ambacht. Het gaat terug op natuurliefhebber Roelof Johannes Schoonewelle (1889-1960), die een collectie geprepareerde dieren aanlegde. Sinds begin 2012 maakt het museum deel uit van de Sluuspoort. Het is op maandag van 13.30 tot 17.00 uur open, van dinsdag tot en met vrijdag van 10.00 tot 17.00 uur en op zaterdag van 10.00 tot 16.00 uur. Op zondag is het gesloten.

Zwarte Water

Het Zwarte Water ligt tussen Genemuiden, Zwartsluis en Hasselt en omvat ook de Veldiger Buitenlanden. Het grootste deel van het gebied is niet toegankelijk. Vanaf de hoge, kronkelende dijken aan beide kanten is er uitzicht over de uiterwaarden. Het gebied wordt beheerd door Staatsbosbeheer.

Een dag in Zwartewaterland

Een dag van dinsdag tot en met zaterdag in november of december, tussen Hasselt, Zwartsluis en Genemuiden. In die weken zijn Museum Schoonewelle en het Tapijtmuseum open en zijn het Van Stolkspark en de grachten van Hasselt buiten te bekijken. Het Tapijtmuseum is van 24 december 2026 tot en met 4 januari 2027 gesloten.

10.00 · Van Stolkspark, Hasselt

Het park ligt op het voormalige 17e-eeuwse bolwerk Holten Wambois, buiten de Enkpoort. In het begin van de 19e eeuw werd hier een wandelpark in Engelse landschapsstijl aangelegd; het is nu een arboretum-heempark. Het park is van zonsopgang tot zonsondergang vrij toegankelijk.

10.45 · Grachten en Vispoort, Hasselt

De Baangracht, Heerengracht, Prinsengracht en Brouwersgracht vormen het hart van het beschermd stadsgezicht. In de stadsmuur bij de Vispoort uit de 14e eeuw zit een kogel die herinnert aan een beschieting in 1657.

12.30 · Museum Schoonewelle, Zwartsluis

Het museum aan de Handelskade 25 is op maandag van 13.30 tot 17.00 uur open, van dinsdag tot en met vrijdag van 10.00 tot 17.00 uur en op zaterdag van 10.00 tot 16.00 uur. De vaste collectie bestaat uit geprepareerde zoogdieren en vogels.

14.30 · Tapijtmuseum, Genemuiden

Het museum aan de Fabrieksstraat 2 is van dinsdag tot en met zaterdag van 13.00 tot 17.00 uur open. In de Machinehal staan vier weefmachines, sommige bijna 100 jaar oud.

Kaart en kernen

Zwolle Dalfsen Meppel Noordoostpolder Kampen Staphorst Steenwijkerland Zwartewaterland Zwolle Meppel Noordoostpolder Staphorst Steenwijkerland ZWARTEWATERLAND

Grenzen, water en wegen: © Kadaster / PDOK (CC0). Parkeren: RDW Open Data. Voorzieningen: © OpenStreetMap-bijdragers. Loopcirkels: hemelsbreed bij 5 km/u, indicatief.

Woonplaatsen

  • Genemuiden
  • Hasselt
  • Mastenbroek
  • Zwartsluis

Meer over Zwartsluis

Zwartsluis ontstond bij een sluis in het Zwarte Water, werd in 1527 een schans en was later doorvoerhaven voor Drentse turf.

De haven Swarte Sluys wordt in 1398 voor het eerst genoemd. Het dorp ligt waar het Zwarte Water en het Meppelerdiep samenkomen. Vier sluizen komen uit op het Zwarte Water: de Arembergersluis, de Grote Kolksluis, de Staphorstersluis en de Meppelerdiepsluis.

In 1527 liet hertog Karel van Gelre van Zwartsluis een schans maken. In de Tachtigjarige Oorlog werd de plaats uitgebouwd tot fort. Bisschop Bernard von Galen nam haar in 1672 in en in 1674 kwam ze weer bij de Republiek. In de 18e eeuw verloor Zwartsluis zijn vestingstatus. Het was een doorvoerhaven voor turf uit Drenthe richting Holland.

Kerncijfers en vervoer

Inwoners

23.733

Oppervlakte

87,86 km²

Water

5,78 km²

Woonplaatsen

4

Peildatum · 1 januari 2026

Natuur, erfgoed en cultuur

De Vispoort in Hasselt
De Vispoort in Hasselt · Foto: Gouwenaar / Wikimedia Commons, Public domain

Hasselt: poort en dijk

De Vispoort, ook Waterpoort genoemd, stamt uit de 14e eeuw. Het is een van de zes stadspoorten die Hasselt vroeger had. In de stadsmuur zit nog een ingemetselde kogel van een beschieting in 1657.

De Stenendijk is de laatste gemetselde zeewering van Nederland. Hij beschermde Hasselt vroeger tegen de Zuiderzee. Sinds de komst van de Afsluitdijk heeft de dijk geen zeewerende functie meer.

Van biezen tot tapijt

In Genemuiden werden vanaf de 16e eeuw biezen geteeld. In de 17e en 18e eeuw werd het verwerken van biezen een belangrijke inkomstenbron, vooral het maken van stoelzittingen door thuiswerkers. Rond 1910 begon de productie van biezenmatten en in 1918 en 1919 kwamen de eerste fabriekjes.

Na de Tweede Wereldoorlog verschoof de productie naar kokosmatten en na 1965 naar zachte vloerbedekking. In 2010 maakte de Genemuider industrie meer dan de helft van alle Nederlandse wollen en nylon vloerbedekking. Bij de stadsbrand van 1868, en opnieuw in 1882, werd de stad grotendeels verwoest.

Rubrieken

HomeStad & streekNatuurErfgoedReceptenAlle verhalen