Drie Veluwewandelingen tussen bos en heide
Van 4,5 tot 14 kilometer: Hoog Buurlo, het Deelerwoud en de Veluwezoom laten elk een ander deel van het landschap zien.
De Veluwe is geen enkel wandelgebied met één ingang. Een route bij Hoog Buurlo voert langs schaapskooien en beukenlanen, een tocht door de Veluwezoom verbindt heuvelachtig bos met heide, en in het Deelerwoud wisselen bos en open terrein elkaar af. Juist die verschillen maken een herfstdag aantrekkelijk. Wie in de herfst op pad gaat, hoeft een ontmoeting met herten niet als einddoel te nemen: de route zelf biedt al genoeg om voor te stoppen.
Voor een korte wandeling is Hoog Buurlo een heldere keuze. Staatsbosbeheer beschrijft er een geel gemarkeerde ronde van 4,5 kilometer. De route loopt door een oude bos- en bewoningskern, langs onder meer de schaapskooi. Rond het gehucht liggen beukenlanen, eiken- en beukenbossen, akkers en de Hoog Buurlose heide. Dat geeft in een beperkte afstand veel afwisseling tussen beschut bos en open ruimte. De schaapskooi is het nachtverblijf van de kudde Veluwse heideschapen; een ontmoeting met de dieren onderweg is daarmee niet beloofd. De officiële routebeschrijving en de markeringen bepalen de uitgezette ronde.
Wie langer wil lopen, kan de NS-wandeling Veluwezoom van Natuurmonumenten nemen. Die begint bij station Dieren en gaat eerst door de heuvelachtige Onzalige Bosschen. Daar moet je volgens de beheerder flink klimmen en dalen. Daarna volgen de heide bij de Posbank en de Zijpenberg. De tocht eindigt naar keuze na 11 kilometer bij station Rheden of na 14 kilometer bij station Velp. Het is dus geen vlak ommetje, maar wel een wandeling waarvoor je geen auto bij het eindpunt hoeft terug te halen. De routekaart toont de twee verschillende eindpunten.
Een derde mogelijkheid is het Deelerwoud. Natuurmonumenten heeft daar een wandeling van 5,7 kilometer door bos en heide uitgezet; blauwe pijlen markeren de route. Op de routepagina staan edelherten, damherten, wilde zwijnen en Schotse hooglanders als mogelijke ontmoetingen. De beheerder raadt een verrekijker aan, maar ook hier blijft wild onvoorspelbaar. De route is in 2023 aangepast; Natuurmonumenten waarschuwt dat paden op de onderliggende digitale kaart niet altijd overeenkomen met de situatie ter plekke. De markeringen in het veld zijn leidend en dichtgemaakte of afgesloten paden blijven dicht.
De kans om wild te zien verandert niets aan de afstand die bezoekers moeten houden. Op de Deelerwoudroute vraagt Natuurmonumenten om minimaal 25 meter afstand van Schotse hooglanders te blijven, vooral bij kalfjes. Bij herten luidt het advies: blijf op de paden en maak niet te veel lawaai. Op de Veluwezoom zijn honden op de paden aangelijnd welkom, behalve op plekken waar andere regels zijn aangegeven. Van half september tot ongeveer half oktober is daar de bronst van edelherten; bij de Elsberg kan het burlen hoorbaar zijn. Dat is een mogelijkheid, geen afspraak met de natuur.
Ook de reis naar een startpunt verdient aandacht. Natuurmonumenten meldt dat een deel van de wegen over de Posbank voor gemotoriseerd verkeer in weekenden en op feestdagen is afgesloten. Voor 5 oktober tot en met 17 november 2026 noemt de organisatie bovendien werkzaamheden aan het hoge deel van de Schietbergseweg. De bezoekpagina verwijst voor parkeren naar de actuele informatie en noemt station Rheden op loopafstand van het bezoekerscentrum. Voor de NS-wandeling is station Dieren het startpunt.
De beschikbare wandeltijd bepaalt dus mede het landschap: de korte ronde van Hoog Buurlo, de langere heuvelroute tussen treinstations of de blauwe route door het Deelerwoud. Bij die laatste zijn vooral de aanwijzingen in het veld bepalend. Wie op de Veluwezoom wild wil zien, blijft binnen de toegestane uren: Natuurmonumenten vraagt bezoekers pas na zonsopgang het gebied in te gaan en voor zonsondergang te vertrekken. Zo blijft een herfstwandeling een bezoek aan het landschap, met ruimte voor dieren en voor de wandelaar die na jou komt.