Zierikzee laat zich lezen via drie stadspoorten
Aan de haven staan twee poorten tegenover elkaar; de Nobelpoort leidt de blik naar de oude kern van Schouwen-Duiveland.
Wie vanaf de Oude Haven naar de Noordhavenpoort en de Zuidhavenpoort kijkt, ziet twee verschillende toegangspoorten aan weerszijden van het water. De brug ertussen biedt uitzicht terug op de haven. De derde bewaard gebleven middeleeuwse stadspoort, de Nobelpoort, staat verderop aan de rand van de binnenstad. Zo kan een wandeling door Zierikzee draaien om drie poorten, maar ook om wat ze met elkaar verbinden: de haven, de oude straten en de route naar buiten. In de herfst is dat een overzichtelijk begin voor een bezoek zonder strak programma.
De haven is meer dan een fotopunt. Zierikzee verdiende eeuwenlang aan handel en visserij. Bij de Museumhaven liggen historische schepen, waaronder Zeeuwse platbodems. De stad groeide door die verbinding met het water; de plaatselijke Stadsjuwelenroute noemt daarnaast nijverheid als bron van welvaart. Tussen de kades en de stadspoorten is dat verleden nog in de plattegrond te lezen. Je hoeft niet alle monumenten af te lopen om te merken dat het havengebied een eigen deel van de stad vormt.
Aan de haven staan de Noordhavenpoort en Zuidhavenpoort als een paar. Zeeland.com dateert ze in de veertiende eeuw en beschrijft hun rol bij de bescherming van de haven. De brug tussen beide poorten maakt het mogelijk om de ingang van twee kanten te bekijken: eerst het water en de kades, dan de doorgang naar de stad. Wie op de brug even blijft staan, ziet hoe dicht verdediging en scheepvaart bij elkaar lagen. Het is een andere manier om naar de poorten te kijken dan als losse monumenten voor een foto.
De Nobelpoort verlegt de aandacht van het water naar de straat. Ook deze poort behoort tot de drie bewaard gebleven middeleeuwse poorten. De Stadsjuwelenroute neemt haar op als halte 20, samen met andere plekken in de historische kern. Vanaf de poort kun je dus een eigen route door de straten maken, zonder een officiële rondleiding te hoeven volgen. Het uitzicht op de twee torens tussen de huizen laat zien dat Zierikzee ook buiten de haven een stad van doorgangen en zichtlijnen is.
Het Stadhuismuseum is een volgende halte in de oude kern. Zeeland.com beschrijft hoe het zestiende-eeuwse stadhuis een groter raadhuis verving; op de toren staat een gouden Neptunus met drietand. Tot 1997 gebruikte het stadsbestuur het gebouw nog, nu is er het museum over Zierikzee en de omgeving gevestigd. De gevel en toren zijn ook zonder museumbezoek te bekijken. Wie naar binnen wil, controleert vooraf de actuele openingstijden en kaartverkoop, want die maken geen deel uit van deze wandelroute.
De historische samenhang krijgt ook bestuurlijke bescherming. De gemeente Schouwen-Duiveland vermeldt dat Zierikzee sinds 1971 een beschermd stadsgezicht is. Daarmee erkent het Rijk het bijzondere historische karakter; nieuwe ontwikkelingen moeten er zorgvuldig worden ingepast. Het betekent niet dat de stad stilstaat. Juist tussen woningen, winkels, kades en monumenten is de oude structuur vandaag zichtbaar. De Stadsjuwelenroute laat bezoekers met zilveren medaillons en kompastegels langs punten in de stad lopen en biedt ruimte om zelf haltes te kiezen.
Voor een korte verkenning kun je de haven als vertrekpunt nemen, over de brug tussen de twee havenpoorten lopen en vervolgens via het centrum naar de Nobelpoort gaan. Wie de Stadsjuwelenroute gebruikt, kan ook vanaf P1-Havenpoort starten; de aangegeven wandeling van 0,6 kilometer voert daar langs de stadswerf, de beide havenpoorten en de Gasthuiskerk. Dat is een deelroute, geen rondgang langs alle drie de poorten. Voeg de Nobelpoort dus bewust aan je eigen wandeling toe. Zo blijft de route compact, terwijl haven en binnenstad allebei een plek krijgen.