Weer & verwondering ·
De herfst die op 1 september begint
September heeft twee manieren om herfst te worden. De ene volgt de stand van aarde en zon, de andere begint keurig op de eerste dag van de maand. Ze beantwoorden verschillende vragen.
Een seizoen voor de vergelijking
Bij het KNMI begint de meteorologische herfst op 1 september en bestaat ze uit september, oktober en november. Dat is een praktische afspraak om klimaatgemiddelden te berekenen en seizoenen met elkaar te vergelijken. Iedere meteorologische lente, zomer, herfst en winter omvat drie volledige kalendermaanden.
Stel dat je de temperatuur van twee herfsten naast elkaar wilt leggen. Dan helpt het als beide verzamelingen dezelfde maanden bevatten. Je hoeft niet ieder jaar eerst een stukje september bij het ene seizoen en een ander stukje bij het andere onder te brengen. De kalender levert een vaste indeling; het weer dat je daarin meet kan sterk verschillen.
Een seizoen voor aarde en zon
De astronomische seizoenen volgen de positie van de aarde tegenover de zon. De schuine stand van de aardas zorgt voor verschillen in zonshoogte en daglengte. Dat is een andere basis dan de afspraak om steeds drie maanden bij elkaar te zetten. De astronomische herfst begint later in september dan de meteorologische; de twee indelingen kiezen een ander uitgangspunt.
Het is dus niet nodig één van de twee begindagen tot de echte herfst uit te roepen. In een bericht over een seizoensgemiddelde wil je weten welk tijdvak is geteld. In een verhaal over de beweging van aarde en zon past de astronomische indeling. Hetzelfde woord krijgt betekenis door de vraag erachter.
De kalender is geen weerbericht
Een datum op de kalender belooft geen regenjasweer. Ook zegt ze niet dat alle bomen tegelijk hun blad verliezen. De seizoensnaam ordent de tijd; voor de toestand buiten heb je waarnemingen nodig.
Wie eind september een warm middaguur meemaakt, hoeft de kalender daarom niet te wantrouwen. De afspraak over de maanden is niet mislukt. Er staat alleen iets anders in dan een voorspelling voor die ene middag.