Muiden: van waterburcht Muiderslot tot forteiland Pampus

In 1282 koopt graaf Floris V de heerlijkheid Waterland en Zeevang. Hij laat er enkele kastelen bouwen om het gebied te beschermen, onder meer het Muiderslot. Rond 1285 laat hij een bestaand huis op deze plek versterken en uitbreiden. Het wordt 't Huys te Muyden, een waterburcht met muren die op sommige plekken anderhalve meter dik zijn. De precieze bouwdatum is niet bekend.

In 1296 wordt Floris V vermoord. Het kasteel wordt ingenomen en gesloopt, en de stenen gaan naar een kasteel in Utrecht. Rond 1370 herbouwt Albrecht van Beieren de ruïne op de oude funderingen, met hoektorens en twee woonvleugels. Dat is de basis van het Muiderslot zoals het er nu staat.

In 1436 komt het kasteel bij het huis Bourgondië. Filips de Goede laat het inrichten naar de nieuwste smaak, met glas-in-loodramen en zandstenen figuren bij de schouw. Na de dood van Karel de Stoute in 1477 komt het in handen van de stad Amsterdam, die de aarden wallen versterkt en er een ambtswoning van maakt. Pieter Corneliszoon Hooft woont er bijna veertig jaar. In 1795 nemen de Fransen het kasteel in, en onder Lodewijk Napoleon wordt het een kazerne met een munitiedepot. Onder koning Willem I staat het te koop vanwege de slechte staat. Een actiegroep redt het, en later wordt het een rijksmuseum.

Het verhaal van de Muiderkring is deels waar en deels een mythe. Hooft ontving vrienden in de Ridderzaal voor muziek, toneel en poëzie, maar ze kwamen nooit allemaal tegelijk. De naam en de schilderijen die nog in de Ridderzaal hangen, stammen uit de negentiende eeuw. Tot de vrienden worden onder anderen Constantijn Huygens, Hugo de Groot, Joost van den Vondel en Maria Tesselschade gerekend. In 1954 is een nieuwe Muiderkring opgericht, die nog bestaat.

Bij het kasteel liggen tuinen. De Kruidhof is de kruidentuin van het Muiderslot, met keukenkruiden, geneeskrachtige kruiden en verf- en sierkruiden. De geneeskrachtige kruiden zorgden voor een apotheek aan huis, de verfplanten kleurden garen, wol en stof. Verder is er een pruimenboomgaard. In de collectie staat een hemelglobe, die hoort bij het verhaal over navigeren op de sterren. De audiotour in het Nederlands en Engels zit in de toegangsprijs.

Voor de kust van Muiden ligt Pampus, een kunstmatig eiland met een fort. Op aandringen van de Tweede Kamer werd in 1881 besloten het fort in de Zuiderzee te bouwen. De aanleg duurde van 1887 tot 1895. Het hoofdgebouw rust op houten palen van ongeveer elf meter en is gemaakt van metselwerk en beton. Twee gepantserde geschutskoepels hadden elk twee kanonnen van 24 centimeter, met een bereik van ongeveer acht kilometer. De Duitsers bliezen de koepels in de Tweede Wereldoorlog op. Het fort verloor zijn functie in 1932, toen de Afsluitdijk de Zuiderzee afsloot. De naam komt van een zandbank waar schepen op weg naar Amsterdam vaak aan de grond liepen. Daar komt de uitdrukking Voor Pampus liggen vandaan.

Nu is Pampus een museum met een interactieve tentoonstelling, een virtuele vlucht over de verdedigingslinie, moestuinen en een terras. Het is het meest bezochte fort van de Stelling van Amsterdam. In het vaarseizoen varen boten vanuit de haven van Muiden en vanuit IJburg; dagbezoek kan weer vanaf eind maart 2027. Muiden is ook het beginpunt van de Nieuwe Hollandse Waterlinie, die 85 kilometer naar de Biesbosch loopt. Sinds 2021 vormen die linie en de Stelling van Amsterdam samen het werelderfgoed Hollandse Waterlinies.

Praktisch

Adres: Muiderslot, Herengracht 1, 1398 AA Muiden

Open (1 november tot 31 maart): dinsdag tot en met zondag 10.00-17.00 uur, kassa sluit om 16.30 uur

Toegang: volwassenen 19,50 euro, kinderen van 4 tot en met 11 jaar 7,50 euro, kinderen van 0 tot en met 3 jaar gratis, Museumkaart gratis

Audiotour: inbegrepen, in het Nederlands en Engels

Pampus: dagbezoek weer vanaf eind maart 2027, boten vanuit Muiden en IJburg