Bergen, het kunstenaarsdorp van Gestel, Toorop en Lucebert
In Bergen vestigden schilders zich vanaf het begin van de twintigste eeuw in atelierwoningen. Er ontstond een eigen stijl, een museum met een beeldentuin en een festival dat het dorp elk najaar tot galerie maakt.
Charley Toorops atelierwoning De Vlerken in Bergen was een ontmoetingsplek voor kunstenaars. Piet Mondriaan, Gerrit Rietveld, John Raedecker, Roland Holst en Pyke Koch kwamen er samen. Fotograaf Eva Besnyö legde die bijeenkomsten vast. Het huis staat voor een dorp dat al meer dan honderd jaar kunstenaars aantrekt.
Aan het begin van de twintigste eeuw kwamen kunstenaars naar Bergen en vestigden zich in atelierwoningen. Rond 1915 ontwikkelde zich rond de Franse schilder Henri Le Fauconnier een eigen, herkenbare schilderstijl: de Bergense School. Het is Nederlands expressionisme, met hoekige, krachtige vormen en contrasterende kleuren. Leo Gestel, Dirk Filarski, Arnout Colnot, Matthieu Wiegman en Charley Toorop worden ermee verbonden.
De kunstenaars hadden steun van mecenassen. August Maschmeyer en Piet en Marie Boendermaker ondersteunden hen financieel. Na 1940 bepaalde de COBRA-beweging het Bergense kunstleven, met Lucebert in een sleutelrol.
Die geschiedenis is te zien in Museum Kranenburgh aan de Hoflaan. Het museum werd in 1993 opgericht in Huize Kranenburgh. In 2013 kwam er een grote nieuwe vleugel bij, ontworpen door architect Dirk Jan Postel. Het museum heeft ook een beeldentuin met werk van moderne en hedendaagse kunstenaars. Dezelfde organisatie beheert ook het historische museum Het Sterkenhuis.
De collectie loopt van 1900 tot nu, met de Bergense School als kern. Er hangt werk van Leo Gestel, Jan Sluijters, Charley Toorop en Else Berg, later van Lucebert, Jaap Mooy en Edgar Fernhout. Hedendaagse kunstenaars zijn onder meer Claudy Jongstra, Folkert de Jong, Lara Schnitger en Bastiaan Woudt. Het museum heeft geen vaste opstelling. Elk halfjaar komen er nieuwe tentoonstellingen, soms met werk uit eigen bezit. Het meeste daarvan kwam als particuliere schenking binnen. Het museum beheert ook de collecties van de gemeente Bergen en van het Noordhollands Kunstcentrum, dat in de jaren vijftig is opgericht.
Op hetzelfde adres zit het KunstenaarsCentrum Bergen, een stichting voor professionele kunstenaars in het schildersdorp. Het heeft ongeveer 180 leden: schilders, componisten, schrijvers, musici, theatermakers, illustratoren, fotografen, beeldhouwers en keramisten. Wonen of werken in Bergen is geen voorwaarde, een bijzondere band met het dorp of de omgeving wel. Het centrum organiseert het hele jaar wisselende exposities voor leden en gasten. Het centrum bracht ook literaire bloemlezingen en platen uit.
In oktober vult het dorp zich met kunst. De Kunst10Daagse begon in 1993 om een praktische reden: winkels in Bergen moesten in de winter op zondag dicht, en een kunstveiling in hotel Marijke ging naar eind oktober. Burgemeester Ritsema en Wim Le Mair, voorzitter van de ondernemersvereniging, maakten daarover afspraken. Ondernemers hingen kunst in hun etalages, als kijkdagen voor de veiling. Het evenement breidde al snel uit met muziek en literatuur, en de eerste editie trok tienduizenden bezoekers. Nu tonen meer dan driehonderd kunstenaars, galeries en opkomende talenten hun werk op ruim 130 locaties in Bergen en Bergen aan Zee: musea, ateliers, cafés, restaurants, winkels, hotels, tuinen en woonhuizen.
Praktisch
Museum Kranenburgh en KunstenaarsCentrum Bergen: Hoflaan 26, Bergen (NH)
Museum Kranenburgh: geen vaste opstelling, elk halfjaar nieuwe tentoonstellingen
Kunst10Daagse: in oktober, op ruim 130 locaties in Bergen en Bergen aan Zee